De “problemen” in de jeugdzorg

Joey Leeuwinga is commissielid in Stede Broec

Het is een maandelijks onderwerp dat terugkomt in de raad en commissies van de Nederlandse gemeenten; de jeugdzorg. Helaas gaat het dan vaak niet over de wijze waarop de zorg geleverd wordt, maar over de kosten die de pan uitrijzen. Het is jammer dat het hier telkens overgaat en niet over de jeugdigen zelf. En belangrijker nog, hoe de zorg voor hen nog beter en efficiënter kan worden geregeld. Het grootste probleem bij gemeenten zijn op dit moment de structurele tekorten. Deze worden voornamelijk veroorzaakt door de decentralisaties en de minder middelen die voor deze nieuwe taken beschikbaar zijn gesteld door het Rijk via de algemene uitkering.

In veel commissievergaderingen gaat het over het oplossen van het ‘financieel probleem van de jeugdzorg’. Dit is iets dat moet worden opgelost, maar raden en colleges moeten niet blindstaren naar Den Haag. Veelal kan de gemeente zelf al veel doen om de kosten te beperken. Denk aan goed contact met huisartsen (zij verwijzen cliënten vaak door) en slimme contracten met zorgaanbieders.

We moeten als gemeenten ook duidelijke kaders stellen. Wat wil je aanbieden? Preventie is in veel gevallen goed om je daarop te richten, maar in veel gevallen streeft het zijn doel ook voorbij. Zolang je geen duidelijke kaders stelt kan je de kosten ook niet beheersen. Verder is het ook belangrijk om aan je inwoners duidelijk te maken dat de gemeente ook kan ondersteunen. Dit zorgt ervoor dat zij niet direct naar de huisarts gaan, maar wellicht met een praktische oplossing (vaak goedkoper) via de gemeente ook geholpen zijn.

Naast het stellen van kaders moeten de gemeenten zich ook afvragen in hoeverre zij bepaalde voorzieningen willen aanbieden. Er zal altijd een bepaald bedrag vanuit Den Haag beschikbaar worden gesteld, maar het is uiteindelijk aan de gemeenteraden zelf om te bepalen hoe zij dit willen besteden. Bepaalde zorgtaken aanbieden kan al snel ‘boven je pet zijn’ als gemeente.

Laten we hopen dat er snel een structurele oplossing komt vanuit het Rijk, zodat gemeenten weer ambities kunnen waarmaken en het sociaal domein op een gestructureerde en evenwichtige manier kunnen inrichten, zodat ‘het zorgen’ weer centraal kan komen te staan.

Op de valreep van het reces

Han ter Heegde is voorzitter van de VNHG en burgemeester van Gooise Meren

 

foto Gooise Meren/Tom Loman

 

Nog even de tanden op elkaar en we hebben reces. Een broodnodig reces, na een zwaar jaar met zware corona-inspanningen en -uitdagingen en financiële problemen in vele gemeenten. Dat allemaal naast de reguliere projecten en sores. Maar daartoe zitten we nu eenmaal op deze posten, niet alleen bij mooi weer maar ook in moeilijke perioden. En in die perioden kunnen we  juist het verschil maken en goed werk doen voor onze inwoners. Wat dat betreft denk ik dat we het als gemeentebesturen in coronatijd heel redelijk hebben gedaan. En dat ook onze inwoners een grote pluim verdienen. Het aanpassings-  en incasseringvermogen blijkt groot. Dat geeft vertrouwen voor de toekomst.

Het is zaak om de komende tijd aandacht te blijven geven aan groepen die in het afgelopen jaar de hardste klappen hebben gekregen, zoals jongeren in het onderwijs, ondernemers en mensen die eenzamer zijn geworden. Maar ook hier zien we grote solidariteit, die we ook in de herstelfase vast moeten blijven houden. Bestuurders kunnen stimuleren en voorop lopen.

 

Gelukkig hebben we inmiddels incidenteel compensatie gekregen voor de niet-vergoede uitgaven voor Jeugdzorg. Via de VNG is het zaak om die bedragen in de toekomst structureel te maken. De eerste slag is echter binnen: knap werk van de VNG!

Nu de rest van onze terechte claims richting het nieuwe kabinet nog. Wij moeten daartoe permanente druk uitoefenen op onze partijgenoten in het Parlement, wetende dat onze claims niet altijd politiek sexy zijn. Uiteindelijk gaat het wel om het voorzieningenniveau van onze burgers!

 

Het samenstellen van de lijsten  voor de verkiezingen van maart 2022 komt eraan. Bij het aanwijzen van kandidaten en later het benoemen van collegeleden zijn de integriteitsvragen essentieel.  We staan qua integriteit bovenaan in de wereld, laten we dat zo houden. Dat vraagt permanente alertheid. We hebben inmiddels een breed instrumentarium dat ons hierbij kan helpen. Het aanzien van politiek en bestuur is in het geding.

Het zal een zwaar, maar enerverend, jaar worden met als politiek hoogtepunt de raadsverkiezingen.

Toto die tijd wens ik u namens het bestuur van de VNHG een heel goed reces toe, en dat u maar fris en uitgerust in september aan de slag mag kunnen.

Van de voorzitter

Han ter Heegde is burgemeester van Gooise Meren en voorzitter VNHG

Groot nieuws: de Arbitragecommissie inzake de rijksvergoeding aan gemeenten voor Jeugdzorg heeft zich duidelijk uitgelaten,  namelijk dat de bedragen die hiervoor door gemeenten worden gemaakt dienen te worden vergoed door het Rijk. De wettelijke bepaling dat Rijkstaken geheel vergoed moeten worden aan gemeenten dwingt hier namelijk toe.

Deze uitspraak is geen bindende. Wel een zwaarwegend advies, zoals de Staatssecretaris meldde. Wij moeten dus nu afwachten, in welke mate en wanneer de 1,7 mld euro in de richting van de gemeenten komt. Maar deze uitspraak is een cruciale.

Inmiddels hebben we als VNHG de afgelopen maand samen met de VNG 2 webinars georganiseerd. Eén over de financiële situatie ten behoeve van onze Kadernota’s en in het licht van de komende Herverdeling van het Gemeentefonds. En eén over zorgfraude. Beiden waren zeer goed bezocht, ook door raadsleden en ambtenaren.

In het najaar zullen we binnen de VNG en VNHG de discussie met elkaar aangaan over de herijking Gemeentefonds, zodra de nieuwe regering met voorstellen komt.

Bij zorgfraude viel op hoe groot het aantal aanbieders is dat verdacht is. En dat er vee meer bestuurlijk aandacht nodig is voor controle en handhaving. Zo is bijv. in mijn eigen regio zorgfraude niet opgenomen als speerpunt in de ondermijningsonderzoeken, terwijl hierin wel enorme bedragen om gaan.

Ondertussen kreunen en steunen veel gemeente bij het opstellen van de Kadernota’s. Wij hopen dat in de lijn van de inbreng van de VNG bij de formatie,  in het regeerakkoord substantiële en structurele bedragen voor gemeenten worden opgenomen. De noodzaak en onderbouwing hiervan is evident en voldoende onderbouwd. Het is ook zaak voor ons om in partijpolitiek verband de druk op de fracties in Den Haag op dit punt op dit cruciale moment te vergroten.

Goed te horen in de afgelopen week was dat onze 25 GGD’en zijn verkozen tot meest klantvriendelijke en innovatieve overheidsorganisatie 2021. Mijns inziens hebben zij die prijs met al hun medewerkers meer dan verdiend. Van harte gefeliciteerd! Nog een paar maanden doorprikken en we zijn van de meeste ellende af.

Graag wens ik u jullie veel sterkte en wijsheid in de komende pittige anderhalve maand tot aan het reces.

De regels en de rek

Erik Boog is burgemeester  van Diemen

Geen onderwerp is in bestuurlijk Nederland momenteel zoveel besproken als de wijze waarop we als overheid met onze burgers omgaan. De toeslagenaffaire legde genadeloos bloot dat de manier waarop we daar als overheid invulling aan geven, bepalend is voor het vertrouwen in de overheid. Als we de menselijke maat uit het oog verliezen, wordt de basis voor ons handelen aangetast.

Alle reden dus om ook als gemeenten die basis te waarborgen. Als we ons te ver loszingen van de werkelijkheid van onze inwoners, worden we eerder tegenpartij dan verlengstuk van die inwoners. Als we vergeten voor wie we aan het werk zijn, dan zien bewoners ons niet meer als hun bestuur, maar eerder als hindermacht. Dat geldt twee kanten op. Regels afkondigen waarop we niet handhaven zorgt voor afbrokkelend vertrouwen. Rigide toepassen van regels en richtlijnen doet dat evenzeer.

Het is, kortom, een kwestie van evenwicht. Bij ons in de gemeente Diemen hebben we dat enkele jaren terug vertaald in een Rekmanifest. De kern? Richt je niet op de regel, maar op de oplossing. Wees niet bang gebruik te maken van de rek in de regels. En benut hardheidsclausules en experimenteerruimte.

Met het opstellen van een manifest ben je er overigens niet. Toepassing ervan vraagt echt wel wat. Onze medewerkers moeten zich gesteund voelen door het bestuur om de rek in de regels op te zoeken. En ze moeten elkaar scherp houden, reflecteren en dilemma’s bespreken.  Ook een serieuze behandeling van klachten is essentieel. Die moet je intern op alle niveaus bespreken om ervan te leren. Is het fair een vergunningaanvraag terzijde te leggen, omdat ie niet helemaal compleet is? Mag je van een inwoner die slecht kan lezen en schrijven verwachten dat ie een uitgebreid formulier foutloos invult? Waarom zouden we die picknicktafel van buurtbewoners zelf eigenlijk niet toestaan in de openbare ruimte?

Leveren die interne inspanningen dan wat op? Jazeker. Medewerkers die zich echt verplaatsen in onze inwoners en uitgaan van de menselijke maat, hebben veel meer plezier in en waardering voor hun werk. Maar het allerbelangrijkste effect is toch dat onze inwoners merken dat we hen horen, hen serieus nemen en met ze meedenken. Het betekent niet dat we ze altijd gelijk geven of nergens op letten, maar we kijken vanuit hun optiek en kunnen onze beslissingen en aanpak ook goed en eerlijk uitleggen. Uiteindelijk zorgt dat voor vertrouwen.

Het Diemense rekmanifest is hier te vinden: https://www.binnenlandsbestuur.nl/Uploads/2017/12/Rekmanifest-pdf.pdf

Venijn in de staart

Han ter Heegde is burgemeester van Gooise Meren en voorzitter VNHG

Ook bij de pandemie lijkt het venijn behoorlijk in de staart te zitten. Juist bij het afschalen van de maatregelen ontstaat ongeduld, gevoel van ongelijke berechtiging, clash tussen medische en maatschappelijke behoeften, en loopt de irritatie op. En wij als bestuurders zitten daar tussen. Meer dan ooit vergt dat van ons stuurmanskunst. En trial and error.

Dat laatste is iets dat we mijns inziens keer op keer moeten beklemtonen: niemand heeft in deze kwestie de absolute wijsheid in pacht. Maar dat is een lastige boodschap in een tijd waarin iedereen meteen zijn of haar mening gereed heeft. Blijven benadrukken dus!

En dan het breder wordende protest tegen de inhoud van maatregelen. Beperkingen van vrijheden, die duren en duren!  Dat is geen lekkere boodschap!  Mijn ervaring is dat alleen al het gesprek aangaan met opposanten de lucht kan klaren. Zodat ook zij zich gehoord voelen.

En dan komt nog eens het mooie weer eraan: iedereen, zeker de jongeren,  sprinten naar buiten,  met groepsvorming, drankgebruik en vervuiling tot gevolg. Zeker zolang er nog beperkt sport mogelijk is, en er geen evenementen of horeca open zijn.

Voor burgemeesters en wethouders dus geen makkelijke tijd, maar ook zeker niet voor Raadsleden. Want die vragen zich terecht af: wat is onze positie in dit geheel? Hoe dicht moeten wij op de uitvoering/het college gaan zitten? Wil je van raadsleden verwachten dat zij, dat zij geen politiek bedrijven op het onderwerp “corona”,  terwijl zij hier ondertussen hier wel op worden aangesproken.

Vooreerst lijkt mij dat wij als bestuurders rust en kalmte en perspectief moeten uitstralen. Moeten accepteren dat er zich van tijd tot tijd incidenten voordoen. Het is immers een heel bijzondere situatie.  En het perspectief is reëel, nu het nog een kwestie van een paar maanden is. Waarbij het ook goed is om te beseffen, dat de maatregelen, ondanks alle ellende,  naar omstandigheden best goed hebben gewerkt en zijn opgevolgd. Hulde aan alle burgers! En heel veel sterkte voor alle mensen die het moeilijk en zwaar hebben: ondernemers, jongeren, zorgmedewerkers, etc.

Maar samen komen we binnenkort uit de crisis en kunnen we hard aan het herstel voor allen gaan werken.

Participatie

Tjeu Berlijn is raadslid in Medemblik

Een windmolen vlakbij je woonwijk, zonneweide in de buurt of een aanpassing van de verkeerssituatie bij je om de hoek.

Er zijn genoeg momenten dat inwoners de gevolgen van aanpassingen in hun leefomgeving merken. Vaak is dat moment tijdens of na de uitvoering en is meedenken of meepraten, helaas, niet meer mogelijk. Hierdoor kan de inwoner het gevoel krijgen dat hij niet ‘meetelt’.

Gelukkig zien we een positieve ontwikkeling. Inwoners worden meer betrokken voor en tijdens het proces, participatie is helemaal hot. Er worden speciale participatie bijeenkomsten georganiseerd om bewoners te betrekken bij het proces en de pijnpunten weg te nemen. Maar vooraf is het niet voor iedereen even duidelijk wat er met de meningen van de inwoners gebeurd.

De overheid moet naar mijn mening niet zoveel van bovenaf opleggen, maar zoveel mogelijk aansluiting vinden bij wat er in de maatschappij leeft. Het is belangrijk dat de samenleving meedenkt over problemen en oplossingen waar zij direct mee te maken hebben. Ik hoop dat inwoners zich vaker gaan aanmelden en gebruik maken van het recht om hun mening te geven. Dit verkleint de kloof tussen politiek en de samenleving, maar kan ook leidt tot meer begrip en minder verzet.

 

Na de verkiezingen

Han ter Heegde is burgemeester van Gooise Meren en voorzitter VNHG

De Coronaverkiezingen op 17 maart zijn een succes geworden. Misschien niet voor iedereen qua uitslag, maar wel qua uitvoering. Wie had zulke aanpassingen in het systeem voor mogelijk gehouden? De gedachte is dat dit alleen kon,  omdat er tijdsdruk op stond. Van de minister van BZK begrepen we dat gekeken gaat worden of bepaalde nieuwe onderdelen (briefstemmen, ook op maandag en dinsdag stemmen) voor herhaling vatbaar zijn, ook in normale tijden. Maar dat zal nog wel een hele discussie geven!

Inmiddels is ook de problematiek van de financiering van de jeugdzorg  door de VNG aan de Arbitragecommissie voorgelegd., omdat begin maart het Kabinet niet over de brug kwam met voldoende compensatie voor de objectief vastgestelde onderfinanciering richting de gemeenten (van 1,7 mild euro). Het zal inmiddels voor het (nieuwe) kabinet duidelijk zijn dat dit onderwerp voor gemeenten menens is. En dan komen nog onze claims m.b.t.. de herijking van het Gemeentefonds en het Klimaatakkoord. Het is buitengewoon spannend wat erover deze onderwerpen in het coalitieaccoord wordt geformuleerd. Als VNG hebben we in de resolutie ons wensenpakket duidelijk geformuleerd.

Ondertussen stijgt de nood in de horeca- en detailhandelssector, alsmede de sportscholen en tourismebranche. Wij zitten als eerste overheid het dichtst op deze ondernemers en burgers. En wij formuleren onze ervaringen en verzoeken om versoepeling van de maatregelen (via de VNG) in het Veiligheidsberaad en richting de Ministeries. Vele initiatieven in dit kader (bijv fieldlabs) zijn ingediend, zeer weinig zijn tot dusverre gehonoreerd. En wij zitten tussen deze 2 vuren in. Dat is dus evenwichtskunst. Het belangrijkste is de rust te bewaren, ook in onze gemeenten. En in gesprek en in dialoog te blijven, met alle groepen die zich roeren en alle mensen die het moeilijk hebben.

Iedere vaccinatie brengt ons dichter bij het eind van de tunnel. Dat er dus maar snel, liefst sneller gevaccineerd mag worden.

Van de voorzitter

Han ter Heegde is burgemeester van Gooise Meren en voorzitter VNHG

Vorige week werden we opgeschrikt door het plotseling overlijden van collega Gert Jan Nijpels van Opmeer, op 69-jarige leeftijd. Gert Jan is in het harnas gestorven. Hij was altijd aanwezig overal in onze provincie, ook op landelijke platforms en bij onze vereniging. Hij was altijd opgewekt, humoristisch en zeer betrokken. Een lichtend voorbeeld voor ons allen.

Goed nieuws was er bij gelegenheid van de benoeming van ons bestuurslid Marian van der Weele tot burgemeester van Waterland. Marian, heel hartelijk gefeliciteerd, en veel succes in deze prachtige Noord-Hollandse gemeente.

De staat van het land. Het  lijkt erop dat in Nederland de verhoudingen verharden. Medische cijfers ten opzichte van sociaal-economische en psycho-sociale. De rek raakt er uit. Op al deze fronten. Het lijkt soms of Den Haag alleen een eenzijdig medisch beeld heeft, en wij als eerste overheid de overige ellende van burgers en bedrijven zien. Wij hebben de taak dit richting Den Haag sterk te articuleren. Zelf doe ik dat ook, bijv in partij- en VNG-verband, maar dan blijkt telkens weer hoe moeilijk dat is. Uit Den Haag wordt steeds gereageerd met: pas op: de 3e Golf komt eraan. Maar er is dus ook een andere golf, van ellende. Dus gewoon blijven inbrengen wat wij in onze gemeenschappen voelen en meemaken.

Ondertussen proberen we veel te doen met additioneel welzijnswerk, ook voor jongeren. Maar in de praktijk blijkt dat we daarin maar weinig kunnen organiseren gelet op de coronaregels. Belangrijk is dat we bij die additionele activiteiten zoveel mogelijk aansluiten bij de bestaande organisaties, zoals buurt- en sportverenigingen;  zij staan te popelen en hebben de expertise. Bovendien hoeven we dan geen nieuwe tijdelijke organisaties op te tuigen.  En voor alles is het belangrijk contact te houden met ondernemers, sport-en welzijnsorganisaties, horeca en evenementenorganisaties. Contact is o zo belangrijk in deze tijd.

Dan nog even over de Herverdeling van het Gemeentefonds. Op aandringen van onze ALV in september in Alkmaar is aan de VNG om provinciale roadshows verzocht, nu dit zware politieke onderwerp dit voorjaar gaat lopen. In Noord-Holland komt dus zo’n bijeenkomst waarbij we goed elkaars nieren kunnen proeven. Het gaat om verschuiving van groot geld, dus is het goed daarover met elkaar te debatteren. En zo tot adviezen te komen. Opdat dit onderwerp geen splijtzwam wordt.

Gaarne wens ik u allen veel wijsheid en doorzettingsvermogen in de komende lastige maanden.  Ik hoop met u dat er tegen de zomer weer veel meer bewegingsvrijheid zal zijn, en ruimte en kansen voor herstel. Kop op!

 

Elke dag beter

Emiel Reiding is bestuurskundige en directeur van de MRA

“Elke dag beter” was ooit de leus van Rijkswaterstaat, waar ik mijn werkzame leven ben begonnen. “Immer besser” is geloof ik nog steeds de leus van Miele (met name kinderen vinden het altijd erg grappig mij zo te noemen). Voor de Metropoolregio Amsterdam, de MRA, hebben we nog geen leus. Het is natuurlijk de vraag of we die nodig hebben. We zitten wel midden in een traject om onze samenwerking te versterken.

Ik val met mijn neus in de boter. Sinds half augustus 2020 ben ik directeur van de MRA en ik zeg de laatste tijd wel vaker: als bestuurskundige is de MRA het walhalla. De MRA is en blijft een informele samenwerking; we zijn daarmee een unieke metropool. We staan voor grote uitdagingen. Een kwart miljoen woningen bouwen, bereikbaar blijven, verduurzamen, innoveren naar een nieuwe, fossielvrije economie. En ondertussen onze kwaliteiten behouden. De kracht van ons landschap, de nabijheid van publieke en andere diensten. Ga zo maar door.

Het is nogal wat bij elkaar. Opgaven die geen enkele gemeente individueel voor elkaar kan krijgen. Nee… ook Amsterdam niet. We hebben elkaar nodig en we willen ook samenwerken. Eén zekerheid hebben we daarbij: de optimale samenwerkingsvorm zullen we nooit vinden. Stemt dat mistroostig? Mij niet, het is gewoon balanceren. We willen én slagvaardig zijn én draagvlak vinden voor onze gezamenlijke besluiten. Dat kan samen gaan, maar dat gaat niet zomaar. Die suffe leuzen waar ik mee begon, zijn dan de kern; het kan altijd beter en daar moeten we ons samen voor inzetten.

We hebben daarvoor een werkbare structuur nodig. En mensen die bereid zijn flexibel en open met elkaar naar oplossingen te zoeken. Mensen die over de grenzen heen kunnen kijken. Over de grenzen van het eigen beleidsterrein en over de grenzen van de eigen gemeente.
We geven nu vorm aan die nieuwe samenwerking. Een sterke MRA met sterke democratische controle. Met een heldere, eenvoudiger organisatie. Met een duidelijke ambitie en duidelijke doelen. Meer eigenaarschap, leiderschap en daadkracht, zodat we de metropolitane ontwikkeling meer sturen. Er ligt nu een voorstel hoe dat te doen.

Ik nodig iedereen uit het voorstel met een open mind te lezen.

Suggesties zijn uiteraard welkom, ook voor een passende leus. Ook van buiten de MRA, want ervaringen in andere samenwerkingsverbanden kunnen heel relevante lessen opleveren.

 

 

 

Belangrijke maanden voor de VNG

Han ter Heegde is burgemeester van Gooise Meren en voorzitter VNHG

Hoewel we er misschien niet mee bezig zijn: er is een ALV van de VNG in februari. En dat is wel een belangrijke. De inzet van de VNG richting de kabinetsformatie komt aan de orde, zoals ook de oplopende structurele tekorten van gemeenten, o.a in het sociale domein. De kern van onze inzet is: gelezen objectieve onderzoeken (bijv de Benchmark van BDO)  worden gemeenten niet voldoende gefinancierd door het Rijk voor (toenemende) taken. Dat financiële gat moet als eerste exogeen gedicht worden door het Rijk. Pas daarna kan verder gepraat worden over bijv.. herverdeling van het Gemeentefonds, aanpassingen in het sociaal domein, etc. Dus: eerst boter bij de vis.

Met betrekking tot de herverdeling van het Gemeentefonds heeft het Kabinet nu advies gevraagd aan de Raad voor het Openbaar Bestuur. Een additionele exogene bijdrage van het Rijk in het Gemeentefonds zou de herverdelingseffecten, die  bij ongeveer de helft van de Nederlandse gemeenten  negatief zijn, kunnen  mitigeren, zo is de gedachte bij het VNG-Bestuur.  Zij doet er alles aan dit onder de aandacht van de Kamer en het aantredende Kabinet te brengen. Nu is het momentum.

In de Klankbordgroep die de VNG begeleidt bij alle onderhandelingen met het Rijk inzake Corona komt naast o.a het vaccinneringsbeleid, en handhavingsbeleid en het financiële compensatiebeleid ook de transitie- en wederopbouwfase aan de orde. Want de knop zal niet ineens naar het oude normaal kunnen worden omgezet. Dat zal geleidelijk gaan, met overgangsmaatregelen. En ook die zullen sterk maatschappelijk bediscussieerd gaan worden. Dus is een inbreng van de VNG op dit moment, nu de departementen daar aan werken,  cruciaal. Via de Commissies van de VNG, het bestuur en de Klankbordgroep wordt die VNG-inbreng goed voorbereid, gecoördineerd en bepaald. Wanneer u op dat vlak ideeën heeft of commentaren die we als Noord Holland zouden moeten inbrengen, laat me dat dan weten. Hert is voor iedereen een zoekproces. En iedereen is bereid tot dialoog en gesprek. Dat is wel goed te voelen in deze lastige tijd. Maar er moeten ook in hoog tempo beslissingen en maatregelen worden genomen. En daarbij is ieders inbreng van belang.

Veel wijsheid, en nog een paar maanden de tanden op elkaar.